Καστελλόριζο: Τι κρύβεται πίσω από τα «5 τρισ. κυβικά» μεθανίου — Το οικονομικό στοίχημα

Η αναφορά σε πέντε τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα μεθανίου στην περιοχή του Καστελλόριζου προκαλεί εύλογο ενδιαφέρον για τις ενεργειακές δυνατότητες της Ελλάδας. Πίσω από τον εντυπωσιακό αριθμό, όμως, βρίσκεται μια κρίσιμη διάκριση: η εκτίμηση πιθανού γεωλογικού δυναμικού δεν ταυτίζεται με ανακάλυψη πιστοποιημένου κοιτάσματος ούτε με ποσότητα που μπορεί να μετατραπεί άμεσα σε δημόσια έσοδα.

Ο καθηγητής Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Αβραάμ Ζεληλίδης έχει διατυπώσει δημόσια την εκτίμηση για περίπου πέντε τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα μεθανίου από υδρίτες στην περιοχή. Η αναφορά εντοπίζεται σε συνέντευξή του στο Liberal. Δεν συνοδεύεται εκεί από δημοσιευμένη τεχνική αποτίμηση που να πιστοποιεί εμπορικά αποθέματα αυτού του μεγέθους.

Αυτό δεν καθιστά την επιστημονική εκτίμηση αδιάφορη. Σημαίνει ότι πρέπει να παρουσιάζεται με την ιδιότητά της και με σαφή απόδοση στον επιστήμονα που την υποστηρίζει. Στις πηγές που εξετάστηκαν για το παρόν ρεπορτάζ δεν εντοπίστηκε επίσημη πιστοποίηση ανακάλυψης εκμεταλλεύσιμου κοιτάσματος πέντε τρισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων στο Καστελλόριζο.

Οι υδρίτες μεθανίου είναι στερεές, κρυσταλλικές δομές που μοιάζουν με πάγο. Μόρια νερού σχηματίζουν ένα πλέγμα μέσα στο οποίο εγκλωβίζεται μεθάνιο, υπό κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης. Σύμφωνα με τη NOAA, απαντώνται σε θαλάσσια ιζήματα και σε περιοχές μόνιμα παγωμένου υπεδάφους. Δεν αποτελούν την ίδια κατηγορία ταμιευτήρα με ένα συμβατικό κοίτασμα φυσικού αερίου.

Για την οικονομία, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο μεθάνιο μπορεί να υπάρχει. Είναι πόσο μπορεί να ανακτηθεί τεχνικά, με ποιο κόστος, σε ποιο χρονικό διάστημα και με ποιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Άλλη έννοια είναι η συνολική ποσότητα μέσα σε έναν σχηματισμό και άλλη το μέρος που μπορεί να παραχθεί με βιώσιμους όρους.

Η αμερικανική υπηρεσία BOEM επισημαίνει ότι οι τεχνολογίες παραγωγής από υδρίτες παραμένουν σε πρώιμο στάδιο και ότι δεν έχει επιδειχθεί διατηρήσιμη εμπορική παραγωγή από τέτοιους ταμιευτήρες παγκοσμίως. Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας συνεχίζει ερευνητικά προγράμματα για την τεχνική και οικονομική αξιοποίησή τους. Οι επισημάνσεις αυτές δεν αφορούν ειδικά το Καστελλόριζο, αλλά το τεχνολογικό πλαίσιο.

Συνεπώς, ο πολλαπλασιασμός της υποθετικής ποσότητας με μια σημερινή τιμή φυσικού αερίου δεν δίνει αξιόπιστη αποτίμηση ελληνικού πλούτου. Θα παρέβλεπε την ανακτησιμότητα, τις επενδύσεις, τις λειτουργικές δαπάνες, τις υποδομές και τις μεταβολές των τιμών. Χωρίς αυτά τα δεδομένα, υποσχέσεις για αποπληρωμή του χρέους ή άμεση χρηματοδότηση κοινωνικών παροχών δεν μπορούν να τεκμηριωθούν.

Υπάρχει επίσης περιβαλλοντική διάσταση. Η NOAA αναφέρει ότι η αποσύνθεση υδριτών μπορεί να απελευθερώσει μεθάνιο, ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου, ενώ απότομες απελευθερώσεις αερίου συνδέονται δυνητικά με υποθαλάσσιες κατολισθήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ερευνητική δραστηριότητα προκαλεί τέτοια φαινόμενα. Σημαίνει ότι η αξιολόγηση ασφάλειας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε μελλοντικής ανάπτυξης.

Στο γεωπολιτικό σκέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκάθαρη θέση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σε ανακοίνωση της 21ης Οκτωβρίου 2026 επανέλαβε ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Η θέση αυτή αφορά θαλάσσιες δικαιοδοσίες, όχι πιστοποίηση ενεργειακών ποσοτήτων.

Επομένως, ο ισχυρισμός ότι η Τουρκία διεκδικεί «ολόκληρο το συγκεκριμένο κοίτασμα» χρειάζεται χωριστή τεκμηρίωση, με συντεταγμένες και επίσημα έγγραφα. Η ύπαρξη θαλάσσιων διεκδικήσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της ούτε τα όρια ούτε το μέγεθος ενός υπόγειου σχηματισμού. Τα νομικά ζητήματα και τα γεωλογικά δεδομένα συνδέονται πολιτικά, αλλά δεν υποκαθιστούν το ένα το άλλο.

Το ουσιαστικό οικονομικό διακύβευμα για την Ελλάδα είναι η παραγωγή αξιόπιστης γνώσης: έρευνες, μετρήσεις, αξιολόγηση τεχνικών δυνατοτήτων και διαφάνεια στα αποτελέσματα. Το Καστελλόριζο μπορεί να συζητείται ως περιοχή ερευνητικού ενδιαφέροντος. Μέχρι να υπάρξουν επαρκή στοιχεία, όμως, τα πέντε τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα πρέπει να αναφέρονται ως αποδιδόμενη εκτίμηση δυναμικού, όχι ως βέβαιο οικονομικό απόθεμα.

Η διάκριση προστατεύει και τη σοβαρότητα της δημόσιας συζήτησης: οι ενεργειακές προσδοκίες αποκτούν πραγματική αξία όταν στηρίζονται σε επαληθεύσιμα δεδομένα, υπεύθυνο σχεδιασμό και αποτίμηση κινδύνων, αντί να μετατρέπονται πρόωρα σε υποσχέσεις εύκολου, γρήγορου πλουτισμού.

Πηγές

• Συνέντευξη Αβραάμ Ζεληλίδη στο Liberal
• NOAA – Τι είναι οι υδρίτες
• BOEM – Τεχνική ανακτησιμότητα υδριτών
• Υπουργείο Ενέργειας ΗΠΑ – Έρευνα υδριτών
• Συμβούλιο ΕΕ – Ανακοίνωση 21 Οκτωβρίου 2026