Η «Πατρινή» Πρωτομαγιά του 1944: Οι τρεις δικοί μας άνθρωποι στο θυσιαστήριο της Καισαριανής

Η 1η Μαΐου 1944 παραμένει ανεξίτηλη στο συλλογικό σώμα της ελληνικής ιστορίας ως η ημέρα που 200 πατριώτες οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τις δυνάμεις κατοχής. Όμως, πέρα από τη μεγάλη εικόνα της εθνικής αντίστασης, η «Ματωμένη Πρωτομαγιά» έχει και μια βαθιά, προσωπική διάσταση για την πόλη της Πάτρας.

Μέσα από τη σπουδαία έρευνα των Γενικών Αρχείων του Κράτους (Τμήμα ΓΑΚ Αχαΐας) και το υλικό του Πρωτοδικείου Πατρών, αναδύονται οι ιστορίες τριών ανθρώπων που έζησαν, εργάστηκαν και συνδέθηκαν με την Πάτρα πριν το νήμα της ζωής τους κοπεί από το εκτελεστικό απόσπασμα.

Απόστολος Φεφές: Ο τραπεζικός υπάλληλος

Ο Απόστολος Φεφές, δημότης Πατρέων, ήταν ένας άνθρωπος των γραμμάτων και της εργασίας. Η διαδρομή του προς το θυσιαστήριο ξεκίνησε πρόωρα, καθώς συνελήφθη από τους Ιταλούς ήδη από τον Ιούλιο του 1941. Μετά από διαδοχικές φυλακίσεις σε Ναύπλιο, Λάρισα και πιθανώς στην Ακροναυπλία, κατέληξε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Το δικαστικό έγγραφο της εποχής είναι λακωνικό αλλά συγκλονιστικό: εκτελέστηκε «διά τυφεκισμού, λόγω αντιποίνων». Μεταπολεμικά, τα αδέλφια του –μοναδικοί επιζώντες της οικογένειας– έδωσαν τον δικό τους αγώνα για τη θεσμική αναγνώριση της θυσίας του.

Χριστόφορος Δανδινίδη: Ο οικοδόμος που δεν υπέκυψε

Η περίπτωση του Χριστόφορου Δανδινίδη συγκλονίζει για την καθαρότητα της πολιτικής του στάσης. Οικοδόμος-σοβατζής στο επάγγελμα, συνελήφθη όχι για κάποια ένοπλη δράση, αλλά εξαιτίας της ριζικής του αντίθεσης προς την εθνικοσοσιαλιστική κοσμοθεωρία. Τα αρχεία καταγράφουν βήμα-βήμα το οδοιπορικό του: Ακροναυπλία, Λάρισα, Χαϊδάρι και τελικά Καισαριανή. Ο Δανδινίδης στάθηκε μπροστά στις κάννες των όπλων ως εκπρόσωπος του «αμάχου πληθυσμού» που αρνήθηκε να σκύψει το κεφάλι στον φασισμό.

Κώστας Τζωρτζάτος: Από τη Σάμη στην Αχαϊκή γη

Αν και γεννημένος στην Κεφαλονιά, ο Κώστας Τζωρτζάτος ήταν οργανικό μέλος της πατρινής κοινωνίας. Ξυλουργός στο επάγγελμα και ενεργός πολίτης, είχε θέσει υποψηφιότητα ως βουλευτής Αχαΐας το 1935. Η δράση του και η κράτησή του στην Ακροναυπλία τον έφεραν και αυτόν στη μαύρη λίστα των 200, σφραγίζοντας με το αίμα του τη σύνδεση της Πάτρας με το Σκοπευτήριο.

Η Μνήμη ως δικαίωση

Αυτοί οι φάκελοι που φυλάσσονται στα ΓΑΚ Αχαΐας δεν είναι απλώς παλιά χαρτιά. Είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η Ιστορία γράφεται από πρόσωπα με ονοματεπώνυμο, επάγγελμα και οικογένειες.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά, η υπενθύμιση της θυσίας του Φεφέ, του Δανδινίδη και του Τζωρτζάτου δεν αποτελεί μόνο τυπικό μνημόσυνο. Είναι μια υπενθύμιση ότι η Πάτρα πλήρωσε το δικό της βαρύ τίμημα στο βωμό της ελευθερίας, και η μνήμη τους παραμένει ζωντανή στους δρόμους που κάποτε περπάτησαν.