Σάββατο του Λαζάρου: Το Προοίμιο της Πασχαλινής Κατάνυξης και τα Ζωντανά Έθιμα της Πατρίδας μας

Το Σάββατο του Λαζάρου κατέχει μια μοναδική θέση στο ορθόδοξο εορτολόγιο. Δεν είναι απλώς μια ημέρα ανάπαυλας πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα, αλλά η φωτεινή «πύλη» που μας εισάγει στο Θείο Δράμα. Είναι η ημέρα που η ζωή νικά προσωρινά τον θάνατο, προ οικονομώντας την Ανάσταση του Κυρίου.

Η Ιστορία της Νεκρανάστασης

Σύμφωνα με το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, ο Χριστός έφτασε στη Βηθανία τέσσερις ημέρες μετά τον θάνατο του αγαπημένου του φίλου. Παρά το παράπονο των αδελφών του, Μάρθας και Μαρίας, ο Ιησούς δάκρυσε μπροστά στο μνήμα και με τη φράση «Λάζαρε, δεύρο έξω» χάρισε και πάλι πνοή στον τετραήμερο νεκρό.

Η παράδοση θέλει τον Λάζαρο να ζει άλλα 30 χρόνια στην Κύπρο, διατελώντας Επίσκοπος Κιτίου. Λέγεται, μάλιστα, πως ήταν πάντα αγέλαστος, έχοντας δει τα όσα τρομακτικά συμβαίνουν στον Άδη, και χαμογέλασε μόνο μία φορά: όταν είδε κάποιον να κλέβει μια γλάστρα, σχολιάζοντας με νόημα: «Το ένα χώμα κλέβει το άλλο».

Η Ελλάδα «Πλάθει» και «Τραγουδά» τον Λάζαρο

Σε κάθε γωνιά της χώρας, η λαϊκή λατρεία προσδίδει στην ημέρα έναν ιδιαίτερο συμβολισμό μέσα από έθιμα που χάνονται στα βάθη των αιώνων.

«Λαζαράκια» και «Λαζαρέλια»

Οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τα παραδοσιακά ψωμάκια, τους «Λαζάρους». Πρόκειται για σταφιδόψωμα σε σχήμα ανθρώπου τυλιγμένου σε σάβανο, όπως ακριβώς εικονίζεται ο Λάζαρος στις βυζαντινές εικόνες.

• Στη Μυτιλήνη: Η παροιμία λέει: «Λαζαρέλ(ι) άμα δε πλάσ(ι)ς, ψουμί δε θα χουρτάσ(ι)ς», τονίζοντας την ανάγκη διατήρησης του εθίμου για την ευλογία του σπιτιού.
• Στη Ρόδο: Η ημέρα συνοδευόταν από απόλυτη αργία στους αγρούς, καθώς υπήρχε η δοξασία πως ό,τι έπιανε ο γεωργός στο χωράφι θα μαραινόταν.

Οι «Λαζαρίνες» και τα Κάλαντα

Η ημέρα ανήκει στα παιδιά και κυρίως στα κορίτσια.

• Δυτική Μακεδονία: Στα χωριά της Κοζάνης, οι «Λαζαρίνες» με τις πολύχρωμες παραδοσιακές στολές τους πλημμυρίζουν τις γειτονιές. Ο χορός τους, το «Τσιντσιρό», με ρίζες που φτάνουν στα αρχαία δωρικά «Παρθένεια», αποτελεί μια από τις πιο ζωντανές εκφράσεις της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
• Κέρκυρα: Στο νησί των Φαιάκων, τα κάλαντα ξεκινούν από την παραμονή με την τοπική χορωδία στην Επίσκεψη και κορυφώνονται ανήμερα στην πόλη με τη συνοδεία των φημισμένων Φιλαρμονικών.

Συμβολισμός και Μετάβαση

Το Σάββατο του Λαζάρου είναι η γέφυρα. Από τη μία η θλίψη της απώλειας και από την άλλη η ελπίδα της ζωής. Με τα χέρια αλευρωμένα από το ζύμωμα των «Λαζάρων» και τις φωνές των παιδιών να αντηχούν στις πλατείες, η ορθόδοξη Ελλάδα προετοιμάζεται να ακολουθήσει τον Χριστό στην πορεία Του προς τα Ιεροσόλυμα και το Πάθος, γνωρίζοντας πως το τέλος του δρόμου δεν είναι ο Γολγοθάς, αλλά το Φως.