Το ασημένιο φυλακτό της Φρανκφούρτης που «γυρίζει πίσω» την ιστορία του χριστιανισμού

Τον έθαψαν κάπου ανάμεσα στο 230 και το 270 μ.Χ., σε ένα νεκροταφείο έξω από μια μικρή ρωμαϊκή πόλη στη σημερινή Γερμανία. Δίπλα του άφησαν ένα θυμιατήρι και μια πήλινη κανάτα. Στον λαιμό του φορούσε κάτι ακόμη, ένα ασημένιο φυλακτό όσο ένα νύχι μεγάλου δαχτύλου. Κανείς δεν φανταζόταν ότι αυτό το μικρό αντικείμενο θα έβαζε κάποτε τους ιστορικούς να ξανανοίξουν τα βιβλία τους.

Ο τάφος βρέθηκε το 2018 στο Praunheim, ένα προάστιο της Φρανκφούρτης, εκεί όπου βρισκόταν η ρωμαϊκή Nida. Το φυλακτό ήταν ακριβώς κάτω από το σαγόνι του σκελετού. Μέσα του, τυλιγμένο σαν ρολό, ήταν ένα φύλλο ασημιού τόσο λεπτό και ταλαιπωρημένο από τον χρόνο που, αν το άγγιζες, θα γινόταν σκόνη.

Έτσι, για χρόνια, το φυλακτό έμεινε κλειστό.

Τη λύση την έδωσε τελικά ένας αξονικός τομογράφος. Στο Κέντρο Αρχαιολογίας Leibniz στο Μάιντς σάρωσαν το αντικείμενο σε πολύ υψηλή ανάλυση, έφτιαξαν ένα τρισδιάστατο μοντέλο και ξετύλιξαν το ασήμι ψηφιακά, στην οθόνη. Χωρίς να το αγγίξει κανείς.

Αυτό που εμφανίστηκε ήταν 18 γραμμές χαραγμένες στα λατινικά. Ο καθηγητής Markus Scholz του Πανεπιστημίου Goethe κάθισε να τις διαβάσει γράμμα γράμμα. Το κείμενο ξεκινά με μια επίκληση στον Άγιο Τίτο και συνεχίζει με ένα «Άγιος, Άγιος, Άγιος» και ένα «Στο όνομα του Ιησού Χριστού, Υιού του Θεού». Ζητά από τον Χριστό να προστατεύει τον κάτοχό του και κλείνει με στίχους που κάθε Έλληνας θα αναγνωρίσει από την Προς Φιλιππησίους του Παύλου: ότι μπροστά Του «πᾶν γόνυ κάμψῃ» και «πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται».

Για τους ερευνητές, αυτό ήταν βόμβα.

Μέχρι σήμερα, τα πρώτα σίγουρα ίχνη χριστιανών βόρεια των Άλπεων τοποθετούνταν μισό με έναν αιώνα αργότερα. Το φυλακτό της Φρανκφούρτης είναι το αρχαιότερο που έχει βρεθεί στην περιοχή. Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο ασυνήθιστο. Τα φυλακτά εκείνης της εποχής ήταν συνήθως ένα «ανακάτεμα»: λίγος Χριστός, λίγοι άγγελοι, κάποιο εβραϊκό όνομα του Θεού, ίσως και κάποιος παλιός θεός για σιγουριά. Αυτό εδώ δεν έχει τίποτα από αυτά. Μιλάει μόνο για τον Χριστό.

Και μετά είναι η γλώσσα. Τέτοια κείμενα γράφονταν σχεδόν πάντα στα ελληνικά, τη γλώσσα της πρώτης Εκκλησίας, ή στα εβραϊκά. Ένα χριστιανικό φυλακτό στα λατινικά, τόσο νωρίς, σχεδόν δεν το περίμενε κανείς. Το ίδιο ισχύει για το τριπλό «Άγιος», που μέχρι τώρα δεν το συναντούσαμε στη χριστιανική λατρεία πριν από τον 4ο αιώνα.

Αξίζει όμως να σταθεί κανείς και στον ίδιο τον άνθρωπο. Εκείνα τα χρόνια, το να είσαι χριστιανός στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν ήταν απλή υπόθεση. Ο Δέκιος το 250 και ο Βαλεριανός λίγα χρόνια αργότερα ξεκίνησαν διωγμούς σε όλη την επικράτεια. Όποιος αρνιόταν να θυσιάσει στους θεούς μπορούσε να καταλήξει στη φυλακή ή και να χάσει τη ζωή του. Τον χριστιανισμό θα τον «νομιμοποιούσε» ο Μέγας Κωνσταντίνος μόλις το 313.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ένας άνδρας σε μια ακριτική πόλη της αυτοκρατορίας κουβαλούσε κρυμμένη στον λαιμό του την πίστη του. Δεν ξέρουμε το όνομά του, ούτε τι δουλειά έκανε. Ξέρουμε όμως ότι, όταν πέθανε, το φυλακτό έμεινε μαζί του.

«Επιστημονική αίσθηση», το χαρακτήρισε ο δήμαρχος της Φρανκφούρτης όταν ανακοινώθηκε το εύρημα, τον Δεκέμβριο του 2024. Σήμερα το μικρό ασημένιο ρολό βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης. Δεν είναι εντυπωσιακό στην όψη. Η ιστορία του όμως είναι.