Το κίνημα που γεννήθηκε από την τραγωδία του Νόβι Σαντ πήρε την πλειοψηφία στη Βουλή. Μεγάλη συμμετοχή και πανηγύρια στους δρόμους του Βελιγραδίου.

Πολιτικό σεισμό προκάλεσαν οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής 25 Οκτωβρίου στη Σερβία. Η «Φοιτητική Λίστα», που βγήκε μέσα από το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας, κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία. Έτσι τελειώνει η κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του κόμματός του, του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), που κυβερνούσε τη χώρα από το 2012.

Σύμφωνα με την καταμέτρηση της ανεξάρτητης οργάνωσης παρατηρητών Crta, η Φοιτητική Λίστα πήρε 51,47%. Ο συνασπισμός «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία» πήρε 40,42%. Με βάση αυτά τα ποσοστά, η Φοιτητική Λίστα αναμένεται να έχει 135 έως 140 από τις 250 έδρες. Το κόμμα του Βούτσιτς θα έχει περίπου 105. Τις λίγες έδρες που μένουν τις παίρνουν κόμματα των εθνικών μειονοτήτων. Τα επίσημα τελικά αποτελέσματα αναμένονται από την Εκλογική Επιτροπή.

«Είναι σαφές ότι χάσαμε»

Ο ίδιος ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα το ίδιο βράδυ, σε σύντομη δήλωση. Επικαλέστηκε δειγματοληπτικά στοιχεία του κόμματός του, σύμφωνα με τα οποία η Φοιτητική Λίστα συγκέντρωσε περίπου 2,2 εκατ. ψήφους και το SNS περίπου 1,72 εκατ.

«Η Φοιτητική Λίστα κέρδισε και θα έχει από 135 έως 140 έδρες, ενώ εμείς θα έχουμε περίπου 105», δήλωσε ο Σέρβος πρόεδρος.

Παρά την παραδοχή, ο Βούτσιτς έκανε λόγο, χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία, για ξένη στήριξη προς τους διαδηλωτές. Είπε επίσης ότι οι αντίπαλοί του θα ηττηθούν «γρηγορότερα απ’ ό,τι νομίζουν».

Πανηγύρια στους δρόμους

Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους του Βελιγραδίου και άλλων πόλεων, φωνάζοντας «νίκη» και «τελείωσε». Ο επικεφαλής της λίστας, ο καθηγητής καρδιολογίας από το Νόβι Σαντ Ίλια Σρντάνοβιτς, δήλωσε ότι «απόψε νίκησε η Σερβία» και ότι είναι περήφανος για τους ανθρώπους που «σηκώθηκαν απέναντι στην τυραννία».

Η συμμετοχή ήταν ιστορικά υψηλή. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία που μετέδωσαν ελληνικά και διεθνή μέσα, ξεπέρασε το 70%.

Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην κάλπη

Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο στην είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ. Σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι. Ο σταθμός είχε μόλις ανακαινιστεί, και πολλοί απέδωσαν την τραγωδία στη διαφθορά γύρω από τα δημόσια έργα.

Οι φοιτητές απάντησαν με καταλήψεις στα πανεπιστήμια και σχεδόν καθημερινές διαμαρτυρίες. Οργανώνονταν σε συνελεύσεις («πλένουμ») χωρίς αρχηγούς. Σύντομα τους στήριξαν αγρότες, δικαστές, ηθοποιοί και απλοί πολίτες. Τον Ιανουάριο του 2025 παραιτήθηκε ο πρωθυπουργός. Τον Μάρτιο του ίδιου έτους το Βελιγράδι φιλοξένησε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία της χώρας.

Τον Σεπτέμβριο του 2026 ο Βούτσιτς προκήρυξε πρόωρες εκλογές, που ουσιαστικά έγιναν δημοψήφισμα για το μέλλον της Σερβίας.

Υποψήφιοι χωρίς… φοιτητές

Αν και το κίνημα γεννήθηκε στα αμφιθέατρα, κανένας φοιτητής δεν κατέβηκε υποψήφιος, κάτι που ήταν συνειδητή επιλογή. Στα ψηφοδέλτια υπήρχαν καθηγητές πανεπιστημίου, επιστήμονες και καλλιτέχνες. Ανάμεσα στους εκλεγμένους είναι ο θρύλος του μπάσκετ Ντέγιαν Μποντιρόγκα, γνωστός στην Ελλάδα από τα χρόνια του στον Παναθηναϊκό, και ο πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς. Ο Σόσκιτς αναφέρεται ως πιθανός υποψήφιος πρωθυπουργός.

Τι υπόσχεται η Φοιτητική Λίστα (από το πρόγραμμα 11 σημείων):

• Πόλεμο στη διαφθορά, με ειδική αστυνομική μονάδα
• Απομάκρυνση στελεχών του υπουργείου Εσωτερικών που παραβίασαν τους κανόνες στην καταστολή των διαδηλώσεων
• Ανεξάρτητη δημόσια ραδιοτηλεόραση, χωρίς κομματικό έλεγχο
• Τέλος στους κομματικούς διορισμούς στις δημόσιες επιχειρήσεις

Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Η νέα πλειοψηφία έχει μπροστά της δύσκολες αποφάσεις για την οικονομία, την ενέργεια, το Κόσοβο και κυρίως την εξωτερική πολιτική. Θα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε μια καθαρά φιλοευρωπαϊκή πορεία και την ισορροπία που κρατούσε ο Βούτσιτς απέναντι σε Ρωσία και Κίνα. Οι Βρυξέλλες χαιρέτισαν το αποτέλεσμα ως «νέο κεφάλαιο» για τη χώρα και υποσχέθηκαν στήριξη στις μεταρρυθμίσεις.

Ανοιχτό μένει και το ζήτημα της συγκατοίκησης. Ο Βούτσιτς παραμένει πρόεδρος της Δημοκρατίας, και η θητεία του λήγει το 2027. Μια κυβέρνηση που βγήκε από το κίνημα εναντίον του θα πρέπει να συνυπάρξει μαζί του. Οι φοιτητές, πάντως, έχουν ήδη προειδοποιήσει τους βουλευτές τους ότι θα τους κρίνουν από το αν θα κρατήσουν τις υποσχέσεις τους.

Πηγές:

• ΣΚΑΪ
• Newsbeast
• European Western Balkans
• Euronews
• Politpro