Ψηφιακός Μετασχηματισμός ή Ψηφιακή Βιτρίνα; Πού κατέληξαν τα εκατομμύρια που επενδύθηκαν στην Πάτρα;

Η εικόνα μιας σύγχρονης ψηφιακής πινακίδας του Δήμου Πατρέων, καλυμμένης σχεδόν ολοκληρωτικά από παράνομες αγγελίες «ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ», αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της πραγματικότητας. Μια υποδομή που σχεδιάστηκε για να ενημερώνει τους πολίτες έχει μετατραπεί σε έναν κοινό πίνακα ανακοινώσεων, χωρίς έλεγχο, χωρίς συντήρηση και χωρίς ουσιαστική αξιοποίηση.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια ο Δήμος Πατρέων συμμετείχε σε δεκάδες ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα ψηφιακού μετασχηματισμού, έξυπνων πόλεων (Smart Cities), ΕΣΠΑ, Ταμείου Ανάκαμψης και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων. Μόνο τα πρόσφατα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης ξεπερνούν τα 5,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το 2025 εγκρίθηκε νέα χρηματοδότηση για πρόσθετες δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού. (Ελλάδα 2.0)

Αν προστεθούν όλα τα έργα των τελευταίων δύο δεκαετιών –ευρωπαϊκά προγράμματα, Open Mall, έξυπνες εφαρμογές, ψηφιακές υπηρεσίες, συστήματα αισθητήρων, αστικός εξοπλισμός και υποδομές– το συνολικό ύψος των επενδύσεων ανέρχεται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ.

Τι απέδωσαν όλα αυτά στους πολίτες;

Οι Πατρινοί θυμούνται τα «έξυπνα» παγκάκια που τοποθετήθηκαν με πανηγυρικές ανακοινώσεις. Θυμούνται τις έξυπνες στάσεις λεωφορείων που υποτίθεται ότι θα παρείχαν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο. Τους αισθητήρες στάθμευσης, τους περιβαλλοντικούς αισθητήρες, τα Info Kiosks, τους ηλιακούς φορτιστές, τους «έξυπνους» κάδους απορριμμάτων, ακόμη και τα λεγόμενα «έξυπνα δέντρα» παραγωγής ενέργειας που παρουσιάστηκαν ως η νέα εποχή της βιώσιμης πόλης.

Στην πράξη, μεγάλο μέρος αυτών των υποδομών είτε δεν λειτούργησε ποτέ όπως είχε σχεδιαστεί είτε εγκαταλείφθηκε μετά από λίγους μήνες λειτουργίας. Σε πολλές περιπτώσεις οι οθόνες έσβησαν, οι αισθητήρες σταμάτησαν να μεταδίδουν δεδομένα και οι κατασκευές παρέμειναν απλώς ως ακριβά διακοσμητικά στοιχεία του δημόσιου χώρου.

Ακόμη και σήμερα λειτουργεί η πλατφόρμα Smart City του Δήμου, η οποία εμφανίζει πληροφορίες για παγκάκια, Wi-Fi, θέσεις στάθμευσης και άλλες υποδομές. (Smart City Πατρέων) Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει μια πλατφόρμα στο διαδίκτυο, αλλά αν οι ίδιες οι υποδομές λειτουργούν καθημερινά, συντηρούνται και εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζει και το έργο του Open Mall. Παρουσιάστηκε ως μια μεγάλη αστική και ψηφιακή αναβάθμιση του εμπορικού κέντρου της Πάτρας, με έξυπνες υπηρεσίες, ψηφιακές εφαρμογές και σύγχρονες υποδομές. Σήμερα όμως πολλοί επαγγελματίες και πολίτες αναρωτιούνται ποια ακριβώς είναι η προστιθέμενη αξία που άφησε πίσω του. Το φυσικό αντικείμενο και οι ψηφιακές υπηρεσίες που προβλήθηκαν κατά την έναρξη του έργου δύσκολα αναγνωρίζονται στην καθημερινότητα της πόλης.

Το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά την τεχνολογία. Αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και παραλαμβάνονται τα δημόσια έργα. Πολύ συχνά η επιτυχία μετριέται με την ολοκλήρωση ενός διαγωνισμού και όχι με το αν η υποδομή εξακολουθεί να λειτουργεί πέντε χρόνια αργότερα.

Οι εταιρείες πληροφορικής παραδίδουν τα έργα, πληρώνονται, ολοκληρώνουν τις συμβάσεις τους και αποχωρούν. Ο Δήμος παραλαμβάνει τον εξοπλισμό. Λίγο καιρό μετά, όμως, πολλά από τα συστήματα μένουν χωρίς συντήρηση, χωρίς αναβαθμίσεις και χωρίς ουσιαστική τεχνική υποστήριξη.

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια πόλη γεμάτη από «έξυπνες» εγκαταστάσεις που σταδιακά μετατρέπονται σε άψυχα κουφάρια τεχνολογίας.

Η φωτογραφία της ψηφιακής πινακίδας που σήμερα έχει καλυφθεί από διαφημίσεις ενοικιάσεων είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη αυτής της πραγματικότητας. Δεν πρόκειται μόνο για αισθητική υποβάθμιση. Είναι μια εικόνα που συμβολίζει την εγκατάλειψη δημόσιων επενδύσεων εκατομμυρίων ευρώ.

Οι πολίτες δεν ζητούν περισσότερες παρουσιάσεις, περισσότερα λογότυπα ή περισσότερες κορδέλες εγκαινίων.