ΠΑΤΡΑ-Δικαιοσύνη Δύο Ταχυτήτων: Χειροπέδες για μια Απειλή, Αναβολές για το Μεγάλο Έγκλημα

Η πρόσφατη εικόνα ενός πολίτη στην Πάτρα να οδηγείται αυθημερόν στη φυλακή για μια λεκτική απειλή προς συγγενικό του πρόσωπο («θα σε σκοτώσω»), δεν είναι μια μεμονωμένη δικαστική κρίση. Είναι το αποτύπωμα μιας νέας, άτεμπτης πραγματικότητας που φέρνουν οι τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα. Στην εποχή της «μηδενικής ανοχής», η απόσταση από το εδώλιο μέχρι το κελί έχει εκμηδενιστεί, ακόμη και για πλημμελήματα που άλλοτε θα αντιμετωπίζονταν με ανασταλτικό χαρακτήρα.

Η Παγίδα της Πραγματικής Έκτισης

Οι νέες διατάξεις επιτρέπουν πλέον στους δικαστές να διατάσσουν την πραγματική έκτιση ποινής από έναν έως έξι μήνες, ακόμη και αν η συνολική ποινή αναστέλλεται. Το κρίσιμο σημείο; Η έφεση δεν αναστέλλει την εκτέλεση. Αυτό σημαίνει πως ένας πολίτης μπορεί να εκτίσει έναν μήνα φυλάκισης, να υποστεί τον κοινωνικό και επαγγελματικό στιγματισμό και τελικά, μήνες αργότερα, να αθωωθεί στο Εφετείο. Όμως, οι μέρες πίσω από τα κάγκελα δεν επιστρέφονται. Το «τεκμήριο της αθωότητας» φαίνεται να υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη για παραδειγματισμό.

Δικαιοσύνη δύο Ταχυτήτων;

Η περίπτωση της τυφλής γυναίκας Ρομά που οδηγήθηκε στις φυλακές Θηβών χωρίς καν συνήγορο υπεράσπισης, αναδεικνύει την πιο σκοτεινή πλευρά αυτής της αυστηρότητας. Όταν η αυστηρότητα εξαντλείται στους ευάλωτους —σε ανθρώπους με αναπηρίες, σε πρόσφυγες που καταδικάζονται σε αιώνες κάθειρξης ως «διακινητές» ή σε φτωχοποιημένους πολίτες για μικροκλοπές τροφίμων— τότε η Δικαιοσύνη παύει να είναι τυφλή και γίνεται επιλεκτική.

Είναι οξύμωρο: Την ώρα που οι «μικροί» οδηγούνται στη φυλακή για μια κουβέντα πάνω σε έναν καυγά, μεγάλες υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος και διαφθοράς λιμνάζουν στα συρτάρια της παραγραφής και των ατέρμονων αναβολών.

Το Πολιτικό «Προϊόν» της Τιμωρίας

Η αυστηροποίηση των ποινών «πουλάει». Δημιουργεί στο εκλογικό σώμα την ψευδαίσθηση της ασφάλειας και της αποκατάστασης της τάξης. Ωστόσο, η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται με το να γεμίσουν οι φυλακές με ανθρώπους που διέπραξαν «ελαφρά» αδικήματα. Η Δικαιοσύνη οφείλει να είναι αναλογική.

Όταν το κράτος απαντά με χειροπέδες σε μια λεκτική αντιπαράθεση, χάνει το μέτρο. Ο σωφρονισμός μετατρέπεται σε εκδίκηση και η νομιμότητα σε έναν μηχανισμό που συνθλίβει όσους δεν έχουν τα μέσα να αμυνθούν — ούτε τη γλώσσα, ούτε τον δικηγόρο, ούτε την οικονομική δυνατότητα της εγγύησης.

Το Διακύβευμα

Η Δικαιοσύνη δεν πρέπει να κρίνει διαφορετικά ανάλογα με το «βάρος» του κατηγορουμένου. Αν η Πολιτεία επιθυμεί πραγματικά την πάταξη της εγκληματικότητας, οφείλει να εστιάσει στην ταχύτητα απονομής για τα μεγάλα εγκλήματα και όχι στην επικοινωνιακή εξάντληση της αυστηρότητας στους «συνήθεις υπόπτους» της καθημερινότητας. Η κοινωνική ειρήνη δεν χτίζεται με κελιά, αλλά με ισονομία.