Ένα χαστούκι, μία μοτοσικλέτα και οι μνήμες της Κατοχής στην Πάτρα

Του Γιώργου Μόσχου

Μία απλή χειρονομία ενός παιδιού —ένα άγγιγμα σε μια γερμανική μοτοσικλέτα— ήταν αρκετή για να του μείνει χαραγμένη για πάντα στη μνήμη, με τη μορφή ενός χαστουκιού. Ο Παναγιώτης Γεωργόπουλος, τότε 11 ετών, δεν ξεχνά τη σκηνή έξω από το ξενοδοχείο «Ελλάς», στην καρδιά της Πάτρας, ιδιοκτησίας του θείου του Ανδρέα Ζαβιτσάνου. Εντυπωσιασμένος από τις βαριές, άγνωστες τότε BMW των πρώτων Γερμανών μοτοσικλετιστών, χάιδεψε μια. Και τότε… «μου άστραψε ένα χαστούκι, με άγριες φωνές!», θυμάται σήμερα. «Ήμουν, λέει, το πρώτο Πατρινόπουλο που έφαγε χαστούκι από Ναζί!»

Η ιστορία επανέρχεται στην επικαιρότητα με αφορμή την πρόσφατη δημοσίευση της ΓΝΩΜΗΣ για το νεοκλασικό κτίριο στη συμβολή των οδών Αγ. Νικολάου και Ρ. Φεραίου, όπου στεγαζόταν το ιστορικό ξενοδοχείο «Ελλάς». Σύμφωνα με πληροφορίες, το κτίριο ανήκει σήμερα σε Κρητικιά ιδιοκτήτρια και έχει ήδη ανατεθεί η ανάπλασή του σε Πατρινό μηχανικό. Άγνωστο παραμένει ακόμη το πώς θα αξιοποιηθεί.

Το «Ελλάς» δεν είναι μόνο ένα αρχιτεκτονικό στολίδι που επέζησε της πολιτικής της αντιπαροχής. Είναι και ζωντανό αποτύπωμα της γερμανοϊταλικής Κατοχής, της Αντίστασης και της μετέπειτα Απελευθέρωσης. Εδώ, τις πρώτες ώρες της γερμανικής εισβολής στην Πάτρα, το βράδυ της 26ης Απριλίου 1941, διανυκτέρευσε το πρώτο άγημα των Ναζί. Έντεκα άνδρες —ένας ταγματάρχης, ένας υπολοχαγός και οκτώ μοτοσικλετιστές— με τις εντυπωσιακές BMW, αποβιβάστηκαν στον Ψαθόπυργο και εισήλθαν στην πόλη μέσω του Φρουρίου, όπου τους παρέδωσε την πόλη ο υποστράτηγος Γ. Καραβοκύρης.

Το ξενοδοχείο όμως έμελλε να συνδεθεί και με τον αγώνα της Αντίστασης. Ο αδελφός του ιδιοκτήτη, Στέλιος Ζαβιτσάνος, ανάπηρος πολέμου από το αλβανικό μέτωπο, είχε εγκατασταθεί στον Β΄ όροφο με τη σύζυγό του και χειριζόταν πολύγραφο με τον οποίο τύπωνε αντιστασιακές προκηρύξεις από το 1943. Το «δωματιάκι-Φάκελος», χαμηλοτάβανο και καμουφλαρισμένο με ένα ντουλάπι, αποτέλεσε μικρή φωλιά της Εθνικής Αντίστασης μέσα στην κατοχική πόλη.

Ο ανιψιός του, Παναγιώτης Γεωργόπουλος, ήταν και εκείνος κρίκος της αλυσίδας. Δώδεκα χρονών το 1944, μετέφερε προκηρύξεις στον ΕΑΜίτη κουμπαρά Ανδρέα Μουχτή στην οδό Μαιζώνος. Αργότερα, με τον φίλο του Ανδρέα Λουκόπουλο, σχημάτισαν… αντιστασιακό δίδυμο. Ο Λουκόπουλος τον ανέβαζε στους ώμους του και ο μικρός Παναγιώτης έγραφε συνθήματα ψηλά στους τοίχους για να μην τα σβήνει ο αστυνομικός. Μια φορά όμως, τον άφησε… κρεμασμένο όταν πλησίασε αστυφύλακας. «Έμεινα εκεί, με τα πόδια μου να αιωρούνται από πάνω του», αφηγείται.

Μετά την Απελευθέρωση, στις 7 Οκτωβρίου 1944, το ξενοδοχείο «Ελλάς» φιλοξένησε την ηγεσία του 12ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ και της Βρετανικής αποστολής. Εκεί, σε αίθουσα του πάνω ορόφου που είχε γίνει στρατιωτική λέσχη, πραγματοποιήθηκε η γνωστή φωτογράφηση του Συντάγματος με τον συνταγματάρχη Βλάσση Ανδρικόπουλο, από τον φωτογράφο «Αμερικάνο» (Γεωργίου), παλιννοστή από τις ΗΠΑ. Η ιστορική φωτογραφία διασώθηκε, παρότι τυπώθηκε και ανάποδα, λόγω λανθασμένης τοποθέτησης του φιλμ.

Το ξενοδοχείο «Ελλάς» αποτελεί έναν αθόρυβο μάρτυρα της ιστορίας της Πάτρας. Κουβαλά το αποτύπωμα της Κατοχής, της Αντίστασης, της παιδικής αθωότητας που συγκρούστηκε με τη βία της εποχής. Και, πλέον, αναμένει τη νέα του ταυτότητα — με την ελπίδα να διατηρήσει τη μνήμη, εκεί όπου η Ιστορία συναντά την πόλη.